e-Faturada karekod: ILAC_TIBBICIHAZ ve UNO, LNO, SNO, URT

Ne değişti?

GİB'in İlaç ve Tıbbi Cihaz Teslimlerine İlişkin Fatura Teknik Kılavuzu, ilaç ve tıbbi cihaz satan e-Fatura mükelleflerinin faturaya ürünün takip bilgisini yazmasını istiyor. Eczaneler ve optisyenlik müesseseleri için yürürlük tarihi 1 Ekim 2026'ydı. Bu tarih geçti; yükümlülük yürürlükte.

Kılavuz e-Fatura mükelleflerine hitap ediyor. Müessesenizin e-Fatura mükellefi olup olmadığını ve hangi faturaların bu kapsama girdiğini mali müşavirinizle bir kez netleştirmeniz, sonraki adımları kolaylaştırır.

Pratikte şu anlama geliyor: gözlük camı, çerçeve ya da kontakt lens içeren e-faturanızda, ilgili satırda ürünün karekodundan gelen numara, lot, seri ve üretim tarihi bilgileri yer almalı. Bu bilgiler, ÜTS'de izlenen ürün ile kestiğiniz fatura arasındaki bağı kurar.

Aynı karekod, üç ayrı yer

Bir gözlükçü için bu yükümlülüğün asıl anlamı şu: aynı ürünün karekod bilgisi artık üç ayrı yerde karşınıza çıkıyor.

• ÜTS'de: ürünü tedarikçiden alırken ve müşteriye verirken yaptığınız bildirimlerde (optisyen için ÜTS).
• Medula Optik'te: SGK reçeteli teslimde cam ve çerçeve karekodları girilir ve ÜTS'deki uygunlukları sorgulanır (SGK ve Medula Optik).
• e-Faturada: 1 Ekim 2026'dan beri UNO, LNO, SNO ve URT alanlarında.

Aynı bilgiyi üç kez elle yazmak, üç ayrı hata fırsatı demektir. Lot numarasındaki tek bir yanlış karakter, ÜTS kaydı ile fatura arasındaki bağı koparır. Bu yüzden ürün bilgisinin mümkün olduğunca karekoddan, bir kez okutularak alınması ve her yerde aynı kayıttan kullanılması önemlidir.

Tarihler nasıl gelişti?

• 30.06.2025: GİB duyurusu genel yürürlük tarihini 1.10.2025, eczaneler ve optisyenlik müesseseleri için 1.10.2026 olarak açıkladı.
• 01.07.2025: Meslek odaları da konuyu üyelerine duyurdu. İOGO optik ürün içerikli e-faturalara ilişkin düzenlemeyi paylaştı; İzmir OGO, kılavuzun güncellendiğini ve optisyenler için tarihin 01.10.2026'ya ertelendiğini haber verdi.
• 14.10.2025: GİB genel tarihi 1.12.2025'e erteledi. Optisyenlik müesseseleri ve eczaneler için 1.10.2026 tarihi aynen kaldı.
• 1.10.2026: Optisyenler için yükümlülük başladı. GİB e-Belge duyuru listesinde 16.10.2026'ya kadar yeni bir erteleme görülmedi.

Takvim geçmişte birkaç kez değiştiği için güncel durumu GİB'in e-Belge duyurularından izlemenizi öneririz. Önemli değişiklikleri mevzuat radarımızda da topluyoruz.

Hangi senaryo kullanılır?

Kılavuzun 1.2 sürümüne (Haziran 2025) göre ilaç ve tıbbi cihaz ticareti yapan e-Fatura mükellefleri, faturanın ProfileID alanında ILAC_TIBBICIHAZ senaryosunu kullanır. Senaryonun kısa tanımını sözlüğümüzde bulabilirsiniz.

Bu senaryoda kullanılabilen fatura tipleri şunlardır:

• SATIS
• ISTISNA
• TEVKIFAT
• TEVKIFATIADE
• IADE
• IHRACKAYITLI

Hangi tipin hangi işlemde kullanılacağı vergisel bir karardır; emin olmadığınız durumları mali müşavirinizle netleştirin. Örneğin bir ürünü tedarikçinize iade ettiğinizde ÜTS'de verme bildirimi yaparsınız; bu iadenin faturasının hangi tiple düzenleneceğini de aynı görüşmede konuşmak işinizi kolaylaştırır.

UNO, LNO, SNO, URT: dört alan

Tıbbi cihaz satırında ürünün takip bilgisi faturanın Item/AdditionalItemIdentification/ID alanına yazılır ve bu alanın schemeID değeri TIBBICIHAZ olur. İçerik dört etiketle kurulur:

• UNO: ürün numarası. Kılavuzdaki örnekte 14 haneli bir numaradır; GS1 karekodlarda ürün numarası GTIN alanında bulunur.
• LNO: lot (parti) numarası.
• SNO: seri (sıra) numarası.
• URT: üretim tarihi.

Kılavuzdaki örnek şöyle:

(UNO)86930123456789(LNO)X9812354(SNO)8834347323(URT)180225

Etiketler parantez içinde, değerler hemen arkasında yer alıyor. URT değerini ürününüzün hangi bilgisinden ve hangi biçimde alacağınızı entegratörünüzle netleştirin; kılavuzdaki örneği kendi ürününüzün bilgileriyle karşılaştırmadan kopyalamayın.

Dikkat edilecek bir ayrıntı: dört alan arasında son kullanma tarihi yok. Faturada istenen tarih, ürünün üretim tarihidir (URT). Kontakt lens kutusunda gözünüze ilk çarpan tarih çoğu zaman SKT olduğu için bu iki tarih kolayca karışır.

Bilgiler karekodda nerede?

GS1 karekodlarda her bilgi bir uygulama tanımlayıcısıyla başlar: ürün numarası (01), lot numarası (10), seri numarası (21), son kullanma tarihi (17). GS1 standardında üretim tarihi için de ayrı bir tanımlayıcı, (11) vardır; ancak her ürünün karekodunda bulunmak zorunda değildir. Karekodu okuttuğunuzda bu alanların doğru ayrıştırıldığından emin olmak, faturadaki dört alanın da doğru dolmasının ön şartıdır. Ayrıntılar için UDI karekodu nasıl okunur? rehberine bakabilirsiniz.

SNO kuralı: ne zaman boş kalır?

Bu alanla ilgili yanlış bilgi dolaşıyor; bazı kaynaklarda SNO'nun "isteğe bağlı" olduğu yazıyor. GİB kılavuzu ise kesin konuşur: "Sadece parti bilgisi bulunan tıbbi cihazlar için ise SNO bilgisi girilmeyecektir."

Yani kural tercihe bırakılmış değil, ürünün kendisine bağlı:

• Ürünün seri numarası varsa SNO yazılır.
• Ürün yalnızca lot (parti) bilgisiyle izleniyorsa SNO girilmez.

Aynı faturada seri numaralı bir ürünle yalnızca lot bilgisi taşıyan bir ürün yan yana olabilir. Her satırı kendi ürününün karekoduna göre doldurursunuz.

Örnek: üç satırlık bir fatura

Kurallar bir arada şöyle görünür. Bir faturada üç kalem olduğunu düşünelim:

1. Seri numaralı bir gözlük camı: satırda schemeID değeri TIBBICIHAZ olur; UNO, LNO, SNO ve URT dördü de yazılır.
2. Yalnızca lot bilgisiyle izlenen bir tıbbi cihaz: yine TIBBICIHAZ satırıdır; UNO, LNO ve URT yazılır, SNO girilmez.
3. Kargo bedeli: ÜTS dışı bir kalemdir; schemeID değeri DIGER, ID değeri 1111111111 olur.

Satır sayısı ne olursa olsun mantık aynıdır: her satır, o satırdaki ürünün kendi karekod bilgisini taşır.

Okuma hatası faturaya da taşınır

TİTCK'nın optik ürünlerle ilgili duyurusunda şu uyarı yer alıyor: "Karekod için farklı firmalar farklı ayraçlar kullanabilmektedir." Karekodu okuyan program alanları yanlış ayırırsa lot numarasının yerine başka bir değer geçebilir. Bu hata yalnızca ÜTS bildirimini değil, aynı veriden hazırlanan fatura satırını da bozar. Yeni bir tedarikçinin ürünlerinde ilk faturaları göndermeden önce LNO ve SNO değerlerini kutunun üzerindeki yazıyla karşılaştırmak, sorunu baştan yakalamanın en kolay yoludur.

Aynı faturada hizmet ve diğer kalemler: DIGER

Bir optik faturası her zaman yalnızca tıbbi cihazdan oluşmaz. ÜTS veya İTS dışındaki ürün ya da hizmetler de aynı faturada yer alabilir. Kılavuz bunun için ayrı bir işaret tanımlar: bu satırlarda schemeID değeri DIGER, ID değeri 1111111111 olur. Kılavuzdaki örnek kalem "KARGO BEDELİ"dir.

Hangi kalemlerinizin ÜTS kapsamında olmadığını entegratörünüz ve mali müşavirinizle birlikte belirleyin. Bir ürünün ÜTS'de izlenip izlenmediğinden emin değilseniz önce ürünü ÜTS'de sorgulayın.

Kapsam: hangi ürünler?

İstanbul Optisyen Gözlükçüler Odası'nın (İOGO) 24.09.2026 tarihli duyurusuna göre 1 Ekim 2026'dan itibaren "tıbbi cihaz içerikli (optik çerçeve, optik cam, kontak lens)" e-faturalarda ürün karekodları yer almalıdır.

Kontakt lens solüsyonu ya da numarasız güneş gözlüğü gibi ürünlerin durumu hakkında resmî bir kaynakta açık bir hüküm bulamadık. Ürünün ÜTS'de tekil takipte olup olmadığını sorgulamak ilk adımdır; ÜTS tarafını optisyen için ÜTS sayfamızda anlattık.

e-Arşiv faturası ne olacak?

Tezgâhtaki müşterilerinizin büyük kısmı vergi mükellefi olmayan bireylerdir. İOGO'nun aynı duyurusunda şu açıklama yer alıyor: "Vergi mükellefi olmayan nihai tüketiciler adına düzenlenecek e-Arşiv faturalarda karekod ekleme zorunluluğu yoktur."

Bunu bir oda açıklaması olarak okumak gerekir. GİB'in teknik kılavuzu e-Faturayı düzenliyor; e-Arşiv için bu istisnayı GİB'in kendi metninde görmedik. Kendi durumunuz için mali müşavirinize ve entegratörünüze danışın. Kısa özet için e-Arşiv fatura maddemize bakabilirsiniz.

SGK'ye kesilen faturalar

SGK reçeteli satışların faturası Medula'da dönem sonlandırması yapıldıktan sonra kesilir. Kılavuz, SGK'ye kesilen faturalarda GİB'in "SGK e-Fatura Teknik Doküman"ının da dikkate alınmasını ister.

İOGO'nun Medula Optik hatalarına ilişkin 11.06.2026 tarihli duyurusunda iki pratik nokta öne çıkıyor:

• Medula'dan alınan icmaldeki Evrak Referans numarası, e-faturanın Dosya No alanına yazılmalıdır.
• Medula Optik'te "faturanız SGK MOSİP havuz sistemine düşmemiştir" uyarısı alırsanız entegratörünüzde zarf sorgulaması yapılır ve fatura yeniden gönderilir (MOSİP).

Dönem sonlandırma ve icmal sürecini SGK ve Medula Optik sayfamızda anlattık.

Faturada unutulmaması gereken bir bilgi daha: ruhsat

Karekoddan bağımsız, eski ama sık atlanan bir kural var. 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun'un 13. maddesine ve Optisyenlik Müesseseleri Hakkında Yönetmelik'in 18. maddesine göre faturalarda müessesenin ruhsat tarihi ve sayısı yazılır. Fatura şablonunuzu karekod alanları için güncellerken bu bilginin de yer aldığını kontrol edin.

Sık yapılan hatalar

• Tıbbi cihaz satırını karekod bilgisi olmadan kesmek.
• SNO'yu her ürün için doldurmak ya da her ürün için boş bırakmak. Kural ürüne bağlıdır: yalnızca parti bilgisi olan cihazda SNO girilmez.
• Lot ve seri numaralarını karekoddan okutmak yerine kutunun üzerinden elle yazmak. Tek bir karakter hatası, faturayla ÜTS kaydı arasındaki bağı koparır.
• Kargo gibi ÜTS dışı kalemleri tıbbi cihaz gibi işaretlemek. Bunlar DIGER satırıdır.
• SGK faturasında Evrak Referans numarasını Dosya No alanına yazmamak.
• Ruhsat tarih ve sayısını faturada unutmak.

Hazırlık için kısa liste

1. Entegratörünüze ILAC_TIBBICIHAZ senaryosunun hesabınızda kullanıma açık olup olmadığını sorun.
2. Satış programınızın UNO, LNO, SNO ve URT bilgisini ürün kaydından faturaya taşıyıp taşımadığını kontrol edin.
3. Ürün kayıtlarınızda lot, seri ve tarih bilgilerinin karekoddan geldiğinden emin olun.
4. ÜTS dışı kalemlerinizi listeleyin ve DIGER satırı olarak nasıl yazılacağını netleştirin.
5. SGK faturası için Dosya No alanının dolduğunu kontrol edin.
6. İlk faturalarınızı göndermeden önce mali müşavirinizle birlikte gözden geçirin.

Alanların satır satır nasıl doldurulduğunu e-Faturada UNO, LNO, SNO, URT nasıl doldurulur? rehberimizde örneklerle anlattık.

TraceOptik'te

TraceOptik'te ürünleri karekod okuyucuyla okuttuğunuzda lot, seri ve SKT bilgisi ürün kaydına girer; e-Faturadaki UNO, LNO, SNO ve URT alanları bu ürün verisinden hazırlanır. Faturanın hangi entegratör üzerinden kesildiğini ve sizin düzeninizi demo görüşmesinde birlikte konuşuruz. Kendi iş akışınız üzerinden görmek için demo talep edin.