Ne değişti, ne zamandan beri geçerli?
GİB, 30.06.2025 tarihli duyurusuyla İlaç ve Tıbbi Cihaz Teslimlerine İlişkin Fatura Teknik Kılavuzu'nu duyurdu. Genel yürürlük tarihi 1.10.2025 olarak belirlendi; eczaneler ve optisyenlik müesseseleri için ise 1.10.2026. GİB'in 14.10.2025 tarihli duyurusu genel tarihi 1.12.2025'e erteledi, ama optisyenler ve eczaneler için 1.10.2026 tarihi aynen kaldı. GİB duyuru listesinde 16.10.2026'ya kadar yeni bir erteleme görünmüyor.
Kısacası: e-Fatura mükellefi bir optisyenseniz, 1 Ekim 2026'dan beri tıbbi cihaz içeren faturalarınızda ürünlerin karekod bilgilerini göstermeniz gerekiyor. İstanbul Optisyen Gözlükçüler Odası'nın (İOGO) ifadesiyle bu, "tıbbi cihaz içerikli (optik çerçeve, optik cam, kontak lens)" faturaları kapsar.
Aynı karekod, üç ayrı yer
Bu yükümlülüğü ayrı bir iş gibi görmek yerine, zaten elinizde olan bir bilginin üçüncü kez kullanılması gibi düşünebilirsiniz. Bir camın karekodu:
- ÜTS'de alma ve tüketiciye verme gibi bildirimlerde kullanılır,
- SGK reçeteli satışta Medula Optik'e girilir ve ÜTS uygunluğu sorgulanır,
- 1 Ekim 2026'dan beri e-faturada UNO, LNO, SNO ve URT alanlarına yazılır.
Üç yerde aynı ürünün aynı bilgisi görünmelidir. Birinde lot numarası farklı yazılmışsa, bir denetimde ya da SGK incelemesinde bu kayıtları yan yana koymak zorlaşır. Bu yüzden değeri bir kez, karekoddan okutarak almak ve her yerde aynısını kullanmak en sağlam yoldur.
Senaryo ve fatura tipi
Kılavuzun Haziran 2025 tarihli 1.2 sürümüne göre ilaç ve tıbbi cihaz ticareti yapan e-Fatura mükellefleri ProfileID alanında ILAC_TIBBICIHAZ senaryosunu kullanır. Bu senaryoda kullanılabilen fatura tipleri şunlardır:
- SATIS
- ISTISNA
- TEVKIFAT
- TEVKIFATIADE
- IADE
- IHRACKAYITLI
Senaryoyu entegratörünüzün ekranında seçmeniz ya da yazılımınızın bu değeri göndermesi gerekir. İlk iş, entegratörünüzün bu senaryoyu destekleyip desteklemediğini sorun. İOGO da altyapısı hazır olmayan üyelerinin kendi entegratör firmalarına danışmasını istiyor.
Dört alan: UNO, LNO, SNO, URT
Tıbbi cihaz satırında karekod bilgileri, satırdaki ürünün ek tanımlayıcı alanına (Item/AdditionalItemIdentification/ID) yazılır ve bu alanın schemeID değeri "TIBBICIHAZ" olur. Değerin içinde dört etiket bulunur:
Kılavuzdaki örnek değer şöyledir:
(UNO)86930123456789(LNO)X9812354(SNO)8834347323(URT)180225
Örnekte ürün numarası 14 hane, üretim tarihi ise 180225 biçiminde altı hane olarak yazılmış. URT'nin hangi tarih biçimiyle doldurulacağını ve karekodunda üretim tarihi bulunmayan ürünlerde değerin nereden alınacağını entegratörünüzle teyit etmenizi öneririz; kılavuz örneğinin ötesinde bir yorum yapmıyoruz.
Bu değerlerin kaynağı ürünün karekodudur. Bir camı ya da kontakt lens kutusunu okuttuğunuzda lot numarası (10), seri numarası ise (21) ile başlayan alanda yer alır. Karekodun nasıl okunduğunu UDI karekodu nasıl okunur? yazımızda adım adım anlattık.
Okuturken dikkat: ayraçlar ve tarih alanları
TİTCK'nın optik ürünlere ilişkin duyurusunda önemli bir uyarı var: "Karekod için farklı firmalar farklı ayraçlar kullanabilmektedir." Okuyucunuz ya da yazılımınız bu ayraçları doğru ayrıştıramazsa lot numarasının sonuna seri numarasının bir parçası eklenebilir ya da tersi olabilir. Faturaya geçen değer, karekoddaki değerle birebir aynı olmalı.
Tarih alanlarını da birbirine karıştırmayın. Karekoddaki (17) son kullanma tarihidir; faturadaki URT ise üretim tarihini ister. SKT'yi URT alanına yazmak, kolayca gözden kaçan bir hatadır.
SNO ne zaman yazılmaz?
Bu konuda kafa karıştıran ifadeler dolaşıyor; bazı kaynaklarda SNO'nun "isteğe bağlı" olduğu yazıyor. GİB kılavuzu ise kesin konuşuyor: "Sadece parti bilgisi bulunan tıbbi cihazlar için ise SNO bilgisi girilmeyecektir."
Pratikte iki durum var:
- Ürünün karekodunda seri numarası varsa SNO'yu yazarsınız.
- Ürün yalnızca lot (parti) bilgisiyle izleniyorsa SNO girilmez; LNO yeterlidir.
Seri numarası olan bir ürünün SNO'sunu boş bırakmak ya da yalnızca parti bilgisi olan bir ürüne bir SNO uydurmak, kılavuza aykırı bir fatura demektir.
ÜTS dışı kalemler: DIGER
Aynı faturada ÜTS veya İTS kapsamında olmayan ürün ya da hizmet de bulunabilir. Kılavuza göre bu satırlarda schemeID "DIGER" olur ve ID alanına 1111111111 yazılır. Kılavuzun örneğinde bu satır "KARGO BEDELİ"dir.
Bir ürünün ÜTS kapsamında olup olmadığından emin değilseniz, faturayı hazırlamadan önce ürünü ÜTS'de sorgulayın. Örneğin kontakt lens solüsyonunun ya da numarasız güneş gözlüğünün ÜTS'de tekil takipte olup olmadığını resmî bir kaynakla doğrulayamadık; karar ürün bazında ÜTS kaydına göre verilmeli.
Bir gözlük faturası üzerinden düşünelim
Reçeteli bir gözlük düşünün: bir çerçeve ve iki numaralı cam. e-Faturada şunlar olur:
- Senaryo ILAC_TIBBICIHAZ, fatura tipi örneğin SATIS seçilir.
- Çerçeve satırına çerçevenin karekod bilgileri yazılır.
- Camların karekod bilgileri de faturada yer alır; sağ ve sol camın lot ve seri bilgileri birbirinden farklıdır.
- Faturada ÜTS dışı bir kalem varsa (ör. kargo bedeli) o satır DIGER olarak işaretlenir.
Birden fazla birimin aynı satırda mı ayrı satırlarda mı gösterileceği gibi ayrıntılar entegratörünüzün uygulamasına göre değişebilir. Değişmeyen şey şudur: faturadaki her tıbbi cihazın karekod bilgisi faturada bulunmalı.
Bu faturanın satırlarını kabaca şöyle düşünebilirsiniz (değerler temsilîdir):
- Optik çerçeve: schemeID TIBBICIHAZ; değer (UNO)…(LNO)…(SNO)…(URT)… biçiminde, çerçevenin karekodundan.
- Sağ cam: schemeID TIBBICIHAZ; sağ camın kendi karekod bilgileriyle.
- Sol cam: schemeID TIBBICIHAZ; sol camın kendi karekod bilgileriyle.
- Kargo bedeli: schemeID DIGER, ID 1111111111.
- Fatura üzerinde: müessesenin ruhsatname tarih ve sayısı.
Hazırlık: ürünlerinizi ikiye ayırın
SNO kuralı yüzünden, sattığınız ürünlerin hangilerinin seri numaralı, hangilerinin yalnızca lot bilgili olduğunu bilmeniz gerekir. Bunu ürünlerin karekodlarından görürsünüz: karekodda (21) alanı varsa ürün seri numaralıdır. Sık sattığınız cam, çerçeve ve lens markalarını bir kez bu gözle gözden geçirmek, fatura başında tereddüt etmenizi önler.
Tedarikçiye iade ederken
Ürünü tedarikçinize geri gönderdiğinizde ÜTS'de verme bildirimi yaparsınız. Senaryoda IADE fatura tipi de bulunur. İade için düzenleyeceğiniz belgenin tipini ve karekod alanlarının nasıl doldurulacağını mali müşavirinize ve entegratörünüze danışın; ÜTS hareketi ile faturanın aynı ürünü, aynı lot ve seri bilgisiyle göstermesine dikkat edin.
e-Arşiv faturalar: oda açıklaması
İOGO'nun duyurusuna göre "vergi mükellefi olmayan nihai tüketiciler adına düzenlenecek e-Arşiv faturalarda karekod ekleme zorunluluğu yoktur". Bu bir oda açıklamasıdır. GİB kılavuzu yalnızca e-Faturayı düzenler; e-Arşiv istisnasını GİB metninde göremedik. Bireysel müşterilerinize kestiğiniz e-Arşiv faturalar için mali müşavirinizin ve entegratörünüzün görüşünü de almanızı öneririz. Ayrıntılar için e-Arşiv fatura maddesine bakabilirsiniz.
SGK faturası için ek noktalar
SGK'ye kesilen faturalarda kılavuz, GİB'in "SGK e-Fatura Teknik Doküman"ının da dikkate alınmasını ister. İOGO'nun Medula Optik hataları duyurusunda iki pratik bilgi var:
- Medula Optik'te "faturanız SGK MOSİP havuz sistemine düşmemiştir" uyarısı alırsanız, entegratörünüzde zarf sorgulaması yapıp faturayı yeniden gönderin.
- Medula'dan aldığınız icmaldeki Evrak Referans numarası, e-faturanın Dosya No alanına yazılmalı.
SGK faturası, Medula'da dönem sonlandırma yapıldıktan sonra kesilir; fatura ve hasta döküm (icmal) listesi Medula üzerinden elektronik teslim edilir (2027 sözleşmesi md. 4.1-4.2).
Unutulmaması gereken bir alan daha: ruhsat bilgisi
Karekod alanları yeni, ama faturada ruhsat bilgisi yükümlülüğü eskidir. 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun'un 13. maddesine ve Optisyenlik Müesseseleri Hakkında Yönetmelik'in 18. maddesine göre faturalarda ruhsatname tarih ve sayısı yazılır. Yeni senaryoya geçerken fatura şablonunuzdan bu bilginin düşmediğini kontrol edin.
Faturayı göndermeden önce kontrol listesi
- Senaryo doğru mu, fatura tipi işleme uygun mu?
- Her tıbbi cihaz satırında UNO var mı, schemeID TIBBICIHAZ mı?
- Lot bilgisi (LNO) karekoddakiyle birebir aynı mı?
- Seri numarası olan ürünlerde SNO yazıldı mı, yalnızca parti bilgisi olanlarda SNO boş mu?
- URT entegratörünüzün istediği biçimde mi?
- ÜTS dışı kalemler DIGER olarak mı işaretli?
- Ruhsat tarih ve sayısı faturada görünüyor mu?
- SGK faturasıysa Dosya No alanında Evrak Referans numarası var mı?
Elle yazılan her değer bir hata fırsatıdır. Lot ve seri numaralarını karekoddan okutarak almak, en sık yapılan yazım hatalarını baştan engeller.
Sık yapılan hatalar
- Senaryoyu seçmeyi unutup faturayı alışılmış senaryoyla göndermek.
- Seri numarası olan bir camda SNO'yu boş bırakmak.
- Yalnızca parti bilgisi olan bir üründe SNO alanına lot numarasını tekrar yazmak.
- Lot numarasını elle yazarken O harfi ile 0 rakamını, I harfi ile 1 rakamını karıştırmak.
- SKT'yi üretim tarihi sanıp URT alanına yazmak.
- Kargo bedeli gibi ÜTS dışı bir kalemi TIBBICIHAZ olarak işaretlemek.
- SGK faturasında Dosya No alanını boş bırakmak.
Entegratörünüze sormanız gerekenler
- Tıbbi cihaz senaryosunu destekliyor musunuz, hangi fatura tiplerinde?
- UNO, LNO, SNO ve URT değerlerini hangi alana, hangi biçimde bekliyorsunuz?
- URT'yi hangi tarih biçimiyle yazmalıyım?
- DIGER satırını nasıl işaretlemeliyim?
- SGK faturasında Dosya No alanını nereden giriyorum, MOSİP uyarısında zarf sorgulamasını nasıl yaparım?
- Tedarikçiye iade için IADE tipinde fatura düzenlerken karekod alanlarını nasıl bekliyorsunuz?
- Bireysel müşterilere kestiğim e-Arşiv faturalarda nasıl bir uygulama öneriyorsunuz?
Konunun tamamı için e-Fatura karekod sayfamıza bakabilirsiniz.
TraceOptik'te
TraceOptik'te UNO, LNO, SNO ve URT alanları, okuttuğunuz ürünün verisinden hazırlanır; böylece lot ve seri numaralarını elle yazma ihtiyacı azalır. Fatura bilgisinin sizin entegratör düzeninizde nasıl ilerleyeceğini demo görüşmesinde kendi iş akışınız üzerinden konuşuyoruz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişikliklerini TİTCK, SGK ve GİB duyurularından takip edin.