Gözlük reçetesi: hangi bilgiler olmalı, hangi reçete kabul edilmez?

Reçete neden ilk durak?

Optisyenin işi reçeteyle başlar. 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun'un 6. maddesi, optisyenin satabileceği ürünleri sayarken numaralı camı açıkça "göz hekiminin reçetesindeki numaralı camlar" diye tanımlar. Aynı madde reçetesiz numaralı cam satmayı, vermeyi ve tavsiye etmeyi yasaklar. Göz muayenesi ve testi yapmak ile bu işlere yarayan cihaz bulundurmak da optisyen için yasaktır.

Kanunun 15. maddesine göre 6. maddeye aykırılık için 100.000 TL ile 1.000.000 TL arasında idari para cezası öngörülür; tekrarında ceza ağırlaşır ve meslekten men gündeme gelebilir. Optisyenlik Müesseseleri Hakkında Yönetmelik de reçetesiz numaralı cam ve kontakt lens satışını yasaklar (md. 25/1-b).

Yani reçete yalnızca bir belge değil, numaralı cam satışının ön şartıdır. Reçeteyi kabul ederken yapılacak birkaç dakikalık kontrol, hem mevzuat hem SGK açısından sizi korur.

Hangi reçete kabul edilemez?

Yönetmeliğin 20. maddesi açıktır. Şu reçeteler kabul edilemez:

• göz hekimi dışında birinin yazdığı reçeteler,
• hekimin adı bulunmayan reçeteler,
• hekimin diploma ya da sicil numarası bulunmayan reçeteler,
• hekimin görev adresi ya da kurum adı bulunmayan reçeteler.

Bu kural SGK'li ya da SGK dışı diye bir ayrım yapmaz. Müşteri gözlüğünü kendi ödese bile reçetede bu bilgiler bulunmalıdır.

Eksik bir reçeteyle karşılaştığınızda müşteriye durumu açıkça anlatın: sorun sizin isteğiniz değil, reçetenin kendisidir. Müşteriyi reçeteyi düzenleyen hekime ya da kuruma yönlendirmek, eksikliği tamamlamanın en doğru yoludur.

SGK reçetesinde ek bilgiler

SGK ile Türk Optisyen Gözlükçüler Birliği arasındaki 2027 yılı sözleşmesine (1.5 ve 3.2.2) ve SUT 3.3.3.Ç'ye göre gözlük reçetesi göz hekimi tarafından MEDULA üzerinden elektronik olarak düzenlenir. Manuel reçete yalnızca istisnai hâllerde geçerlidir. Reçetede şu bilgiler bulunmalıdır:

• düzenleyen sağlık tesisinin adı veya MEDULA tesis kodu,
• hastanın adı soyadı ve T.C. kimlik numarası,
• reçetenin tanzim tarihi,
• teşhis veya ICD-10 kodu,
• MEDULA takip veya protokol numarası,
• hekimin adı ve diploma ya da tescil numarası,
• provizyon tipi.

Müracaatta reçete numarası ve hastanın T.C. kimlik numarasıyla giriş yapılır (sözleşme 3.3.1). SGK'nın Medula Optik el kitabına göre e-reçete T.C. kimlik numarasıyla sorgulanır; kayıtta reçete tarihi, müracaat tarihi, protokol numarası, tesis kodu, provizyon tipi, reçete tipi, teşhis ve doktor tescil numarası gibi bilgiler doldurulur.

Reçetedeki göz değerleri

Medula Optik el kitabına göre kayıtta gözlük numaraları (sağ ve sol), cam tipi ve rengi doldurulur; 2027 sözleşmesi de gözlük türünün (uzak, yakın, çok odaklı) doğru girilmesini ister. Cam değeri, reçete tarihi ve gözlük türü hatalı girilirse reçete iptal edilir (3.4.3).

Reçetelerde göz değerleri sektörde genellikle şu kısaltmalarla yazılır:

• SPH: küresel değer
• CYL: silendirik değer
• AKS (AXIS): silendirik değerin açısı
• ADD: yakın için ilave
• PD: göz bebekleri arası mesafe

Bu kısaltmalar sektör pratiğidir; resmî bir reçete şablonunda bu biçimde tanımlandığını bu yazının dayandığı kaynaklarda doğrulayamadık. Önemli olan, reçetedeki değerlerin sağ ve sol göz için açık olması ve sizin kayda geçirdiğiniz değerlerle birebir aynı olmasıdır.

SGK'nın kontakt lensi karşıladığı durumlarda belge bir sağlık kurulu raporudur; raporda BC, DİA ve POW değerleri ile lensin niteliği yazılır (SUT 3.3.3.C).

Kontakt lens raporunda bakılacaklar

• Rapor 3. basamak bir sağlık kurulundan mı?
• Endikasyon SUT'ta sayılanlardan biri mi: konjenital katarakt afakisi, travmatik afaki ya da gözlükle tam görme sağlanamayan keratokonus?
• BC, DİA ve POW değerleri ile lensin niteliği yazıyor mu?
• Raporun düzenlenme tarihinden bu yana 10 iş günü geçti mi?
• Hastanın son kontakt lensinden bu yana 2 yıllık yenileme süresi doldu mu?

Rapor koşullu malzemeler ayrı faturalanır (sözleşme 4.2); bu reçeteleri diğerlerinden ayrı izlemek fatura aşamasını kolaylaştırır.

SGK açısından kabul edilmeyen ya da karşılanamayan reçeteler

SGK'li reçetede bilgi tamlığının yanında birkaç kural daha vardır:

• Süre: Reçete veya raporun düzenlenme tarihinden itibaren 10 iş günü içindeki müracaatlar kabul edilir (SUT 3.3.3/2).
• Acil poliklinik: Acil poliklinikte yazılan gözlük reçeteleri ödenmez (SUT 3.3.3.A/1).
• Başka müessesenin kabul ettiği reçete: Başka bir müessesenin kabul ettiği reçete karşılanamaz (sözleşme 3.3.2).
• Başkasına yaptırma: Reçete içeriği malzeme başka bir müesseseye veya atölyeye yaptırılamaz (sözleşme 3.3.3).
• Yenileme süresi: Cam ve çerçevenin yenileme süresi 14 yaş ve altında 1 yıl, 14 yaş üstünde 2 yıldır; numara değişikliğine bağlı erken yenileme istisnaları vardır. Ayrıntılar: SGK reçeteli gözlükte süreler.

Kabul ettiğiniz reçete sizindir

SGK'li bir reçeteyi kabul ettiğiniz anda, o reçetenin sorumluluğu sizde başlar. Sözleşmeye göre başka bir müessesenin kabul ettiği reçete karşılanamaz (3.3.2) ve reçete içeriği malzeme başka bir müesseseye ya da atölyeye yaptırılamaz (3.3.3). Yani kabul ettiğiniz bir reçeteyi "nasılsa başka yerde yaptırırız" diye devretmek mümkün değildir. Kabul kararını, işi baştan sona kendi müessesenizde yapabileceğinizden emin olarak verin.

Reçetede prizmatik ya da teleskopik cam veya kontakt lens gibi nitelikli bir malzeme varsa, kayıt süresinin 30 iş günü olduğunu (normal malzemede 20 iş günü) ve bu malzemelerin tedarik süresinin bu süreye sığması gerektiğini de baştan hesaba katın (SUT 3.3.3/2).

Reçeteyi kabul ettikten sonra

Reçeteyi kabul etmek bir dizi işi başlatır:

1. İmza ve kayıt: Reçete, hasta onayından sonra mesul müdür tarafından tarih atılıp imzalanır ve aynı gün reçete kayıt defterine kaydedilir (Yönetmelik md. 19). Defterin fiziki mi dijital mi tutulacağını ayrı bir yazıda anlattık.
2. Mesul müdür: Mesul müdür müessesede yokken reçeteli ürün satışı yapılamaz (md. 25/1-k).
3. Gözlük türü ve tercih: Aynı reçetede uzak ve yakın iki gözlük yazılmışsa hasta tercihiyle çok odaklı gözlük verilebilir; 18 yaş ve altında hekimin yazdığı şekilde verilmesi zorunludur (SUT 3.3.3.A/7). Tercih sistemde işaretlenir (sözleşme 3.3.9–3.3.11).
4. Fark ücreti: Hasta SGK listesindeki camdan farklı özellikte bir cam isterse aradaki fark ücretini SGK karşılamaz (SUT 3.3.3.A/4). Bunu müşteriye baştan açıkça söylemek, teslimde yaşanabilecek tartışmaları önler.
5. Montaj: Numaralı cam montajı müessesenin kendi atölyesinde yapılır (Yönetmelik md. 25/1-ı).
6. Teslim: Reçetedeki diyoptri ile verilen camın karekod bilgisindeki diyoptri uyumlu olmalıdır (sözleşme 3.3.5). Teslim alanın kimliği kimlikten kontrol edilir (3.3.1); teslim alana ait olmayan bir kimlik numarası girilirse malzeme bedelinin 2 katı ceza uygulanır (5.2.1). Ayrıntılar: reçete ve karekod uyumu.

Tezgâhta sık karşılaşılan durumlar

"Eski gözlüğümün aynısını yapın, reçetem yok." Numaralı cam reçetesiz satılamaz, verilemez ve tavsiye edilemez (5193 md. 6). Müşteriyi göz hekimine yönlendirmek tek doğru yoldur.

"Numaramı siz ölçer misiniz?" Göz muayenesi ve testi yapmak ile bu işlere yarayan cihaz bulundurmak optisyen için yasaktır (5193 md. 6). Ölçüm için de göz hekimine yönlendirme gerekir.

"Reçeteyi aile hekimim yazdı." Yönetmeliğin 20. maddesine göre göz hekimi dışında yazılan reçeteler kabul edilemez.

"Reçetemi başka bir optiğe götürmüştüm, orada vazgeçtim." SGK açısından başka bir müessesenin kabul ettiği reçete karşılanamaz (sözleşme 3.3.2). Reçetenin daha önce kabul edilip edilmediğini müracaat sırasında kontrol edin.

"Reçetem üç hafta önce yazıldı." SGK'li reçetede düzenlenme tarihinden itibaren 10 iş günü içindeki müracaatlar kabul edilir (SUT 3.3.3/2). Süre geçmişse durumu müşteriye açıkça anlatın.

"Çocuğuma uzak ve yakın yerine tek bir çok odaklı gözlük yapın." Aynı reçetede uzak ve yakın iki gözlük yazılmışsa, 18 yaş ve altında gözlüğün hekimin yazdığı şekilde verilmesi zorunludur (SUT 3.3.3.A/7). Hasta tercihiyle çok odaklıya geçiş yetişkinler için mümkündür.

"SGK'nın verdiğinden farklı özellikte bir cam istiyorum." Bu mümkündür; ancak SGK listesindeki cam ile istenen cam arasındaki fark ücretini SGK karşılamaz (SUT 3.3.3.A/4). Reçetedeki numara ise değişmez.

"Güneş gözlüğü de reçete ister mi?" Kanun reçete şartını numaralı cam için koyar; güneş gözlüğü, optisyenin satabileceği ürünler arasında ayrıca sayılır (5193 md. 6).

Reçete ve kişisel veri

Reçete, hastanın kimliği ve göz değerleriyle birlikte sağlık verisi içerir. 6698 sayılı KVKK'nın 6. maddesine göre sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir. Reçeteleri tezgâhta açıkta bırakmamak, fotoğraflarını kişisel telefonlarda tutmamak ve yalnızca işi gereği görmesi gerekenlerin erişimine açmak basit ama etkili önlemlerdir. SGK'ye ilişkin hasta bilgi ve belgeleri en az 10 yıl saklanır (sözleşme 2.2.5).

Tezgâhta bir dakikalık kontrol listesi

• Reçeteyi göz hekimi mi yazmış?
• Hekimin adı, diploma ya da sicil numarası, görev adresi ya da kurum adı var mı?
• SGK'liyse reçete MEDULA üzerinden mi düzenlenmiş, protokol numarası ve provizyon tipi var mı?
• Reçete acil poliklinikte mi yazılmış?
• Düzenlenme tarihinden bu yana 10 iş günü geçti mi?
• Sağ ve sol göz değerleri ile gözlük türü açık mı?
• Hastanın yenileme süresi doldu mu, yoksa erken yenileme şartları mı var?
• Mesul müdür şu an müessesede mi?

Bu sorulardan birine "hayır" ya da "emin değilim" cevabı veriyorsanız, işe başlamadan önce durun. Kabul edilmemesi gereken bir reçeteyle başlayan iş, ya mevzuat ya da SGK ödemesi açısından sorunla biter.

TraceOptik hakkında

Bu yazıdaki kontroller mevzuattan çıkan bir rehberdir; TraceOptik'in reçete kabulündeki kapsamını bir iddia olarak buraya yazmıyoruz. Kendi iş akışınızı demo görüşmesinde birlikte konuşabiliriz.